Spurt og svarað – Nemendur

Í frumvarpsdrögum um breytingar á lögum um háskóla  er að finna eftirfarandi skilgreiningu  á háskólasamstæðu (athugið að textinn getur breyst í meðförum Alþingis). 

• Háskólasamstæða er samstarfsform þar sem tveir eða fleiri sjálfstæðir háskólar sameinast undir sameiginlegri yfirstjórn. Samkvæmt frumvarpinu skiptast háskólar sem tilheyra háskólasamstæðu í samstæðuháskóla og aðildarháskóla. Samstæðuháskóli leiðir háskólasamstæðu og rektor og háskólaráð þess háskóla fer með stjórn samstæðunnar og þeirra háskóla sem undir hana heyra. Þeir háskólar sem sameinast samstæðuháskóla kallast aðildarháskólar og bera sama heiti og samstæðuháskóli auk tilvísunar til staðsetningar eða hlutverks.
• Frumvarpið geymir mikilvæg ákvæði sem taka sérstaklega á stöðu aðildarháskóla. Þar á meðal er ákvæði um svokallað samstarfsráð sem ætlað er að tryggja ákveðið sjálfstæði aðildarháskóla innan háskólasamstæðunnar. Samstarfsráð tekur ákvarðanir um samstarf um nám, kennslu og rannsóknir auk ákvarðana sem varða þróun og starfsemi aðildarháskóla innan háskólasamstæðunnar. Óheimilt er að taka ákvarðanir sem varða grundvallarbreytingar á starfsemi og námsskipan aðildarháskóla nema þær hafi hlotið einróma samþykki í samstarfsráði. Samstarfsráðið er því með neitunarvald í þessum efnum.
• Í greinargerð með frumvarpinu er gert ráð fyrir því að við stofnun háskólasamstæðu Háskólans á Hólum og Háskóla Íslands flytjist höfuðstöðvar Stofnunar rannsóknarsetra HÍ í Skagafjörð.
• Við undirbúning að stofnun háskólasamstæðu Háskóla Íslands og Háskólans á Hólum hafa verið settir á laggirnar nokkrir lykilhópar sem fjalla um afmörkuð verkefni, þar á meðal um rannsóknir, mannauð, nám og kennslu og  stoðþjónustu við nemendur og kennara.

Nánar verður fjallað um framgang verkefnisins á síðunni Um verkefnið og Tímalína. 

Nei, við stofnun samstæðunnar verða engar breytingar á námsbrautarlýsingum eða námsframboði skólanna. Námsframboð og námsbrautarlýsingar næsta haust miðast við þær breytingar sem skólarnir hafa þegar ákveðið að gera fyrir 1. mars 2026. Breytingar á námsbrautum og námsframboði í háskólasamstæðu verður með sama hætti og verið hefur innan skólanna og fylgja þeim reglum sem skólarnir setja sér.

• Þegar háskólasamstæðan hefur verið stofnuð verður námsframboð Háskóla Íslands og Háskólans á Hólum að finna í námskrám skólanna fyrir skólaárið 2026-2027.
• Mögulega verða nýjar eða breyttar námsbrautir í
  boði en frá 1. mars 2026 verður hægt að sjá námsframboð skólanna fyrir næsta
  skólaár.

Nei, inntökuskilyrði eru ákveðin samkvæmt reglum skólanna og sérstök inntökuskilyrði og inntökupróf verða með þeim hætti sem þegar gilda um námsleiðir skólanna. Svið og deildir innan háskólasamstæðu geta breytt inntökuskilyrðum þegar kennsluskrár skólaára eru birtar í Uglu og á umsóknarvef fyrir hvert skólaár. Það er samkvæmt reglum sem gilda nú þegar í hverjum skóla og ef breyta á inntökuskilyrðum hafa skólarnir, svið og deildir ákveðnar reglur sem lýsa því ferli. 

• Já, þú getur tekið námskeið í báðum skólum í samráði við kennsluskrifstofu þess sviðs sem þú innritast í Háskóla Íslands en við kennsluskrifstofu Háskólans á Hólum ef þú ert nemandi þar.
• Námskeið verða metin milli skóla í samræmi við reglur sem gilda í hvorum skóla.
• Nemendur greiða eitt skrásetningargjald í háskólasamstæðunni. Þeir þurfa því ekki að greiða sérstaklega fyrir það að taka námskeið í hinum skólanum í samstæðunni.
• Nemendur þurfa að uppfylla skilyrði þess námskeið sem um ræðir samkvæmt reglum sem gilda í viðkomandi skóla. Það á líka við um reglur um námsmat og skil.
• Í samstæðunni eru námskeið bæði fjarnámskeið og staðnámskeið og því þarf að velja námskeið á milli skóla með tilliti til þess.

• Nei, engar breytingar á námsleiðum eða tilfærsla á námi verður vegna stofnunar háskólasamstæðunnar. Námið í Háskóla Íslands og við Háskólann á Hólum verður með sama hætti og birtist í kennsluskrá 2026-2027. 
• Staðarlotur og fjarnám á Hólum verður skipulagt með sama hætti og áður og hestafræðin verður áfram staðnám á Hólum og járningarnámið fjarnám með staðlotum. Í Háskóla Íslands verður skipulag náms í höndum sviða og deilda eins og verið hefur.

Já, en fyrst og fremst fyrir nemendur við Háskólann á Hólum . Þeir munu frá aðgang að allri þjónustu sem nú þegar er við Háskóla Íslands. Nemendur Háskólans á Hólum hafa þegar fengið aðgang að þjónustu Ritvers HÍ og bókasafnsþjónustu Landbókasafns – Háskólabókasafns.

Dæmi um þjónustu sem Háskóli Íslands býður nemendum upp á:

• Náms- og starfsráðgjöf
• Sálfræðiþjónusta
• Aðgangur að þjónustu Landsbókasafns/Háskólabókasafns, m.a. aðgangur að rafrænum gagnasöfnum, rafrænum bókum og aðstoð við heimildaleit
• Ýmsar áskriftir að forritum og öppum, leiðbeiningar og aðstoð varðandi UT þjónustu
• Leiðbeiningar og aðstoð með ýmis mál, hvort sem það snýr að námi eða persónulegum málum nemenda
• Nemendur Háskólans á Hólum geta nýtt sér þjónustu og aðstöðu í byggingum HÍ, fengið aðgang að bílastæðum og nýtt afsláttarkjör sem nemendum samstæðunnar standa til boða.
• Þjónustumiðja – upplýsingagjöf um allt er tengist því að vera nemandi í háskólasamstæðunni. 

Nánari útfærsla á skipulagi þjónustunnar er í vinnslu og
verður stöðugt í þróun. Allir nemendur háskólasamstæðunnar munu hafa aðgang að
sömu þjónustu, hvar sem þeir eru staðsettir og óháð
því hvort þeir eru fjar- eða staðnemar. 

Þrátt fyrir að starfsfólk og aðstaða stoðþjónustu sé í byggingum Háskóla Íslands á höfuðborgarsvæðinu verður skipulögð þjónusta fyrir nemendur sem eru í Skagafirði með því að nota fjarþjónustu og í einhverjum tilfellum verður boðið upp á staðþjónustu í Skagafirði.

Þessi upptalning er einungis brot af þeirri stoðþjónustu sem samstæðuháskólinn mun bjóða upp á. Nemendur eru hvattir til að senda fyrirspurnir og/eða koma með ábendingar varðandi stoðþjónustuna.

• Þegar háskólasamstæðan hefur verið stofnuð verður sameiginleg Ugla fyrir Háskóla Íslands og Háskólann á Hólum.
• Nemendur þurfa ekkert að gera annað en að fara inn á Ugluna samkvæmt þeim leiðbeiningum sem verða á vefsíðum skólanna.
• Eldri gögn og upplýsingar sem tengjast hverjum nemenda í Uglu verða áfram til staðar.
• Uglan verður áfram mikilvæg upplýsingaveita og öflugt verkfæri fyrir nám og kennslu í háskólasamstæðunni.
•  

Nei, þú þarft ekki að gera neitt annað en að vera viss um að hafa valið þau námskeið í Uglu sem þú hyggst taka á núverandi námsleið þinni eða þeirri námsleið sem þú ætlar að stunda nám á haustið 2026.

• Frumvarpið gerir ráð fyrir uppbyggingu rannsóknarhúsnæðis fyrir lagareldi og kennsluhúsnæði fyrir nám og kennslu í ferðamálafræði og fiskeldis- og fiskalíffræðideild Háskólans á Hólum. Sú uppbygging verður á Sauðárkróki. 

• Uppbygging náms og kennslu í hestafræði verður á hesthúsasvæðinu á Hólum. Unnið er að skipulagsmálum og þarfagreiningu á aðstöðu. Núverandi kennslu- og skrifstofuhúsnæði í aðalbyggingu Háskólans á Hólum verður selt og fundið nýtt hlutverk. Nú þegar hefur hluti starfsfólks í stoðþjónustu og kennarar í ferðamálafræði flutt starfsstöðvar sínar á Faxatorg á Sauðárkróki en verða áfram með aðstöðu á Hólum þegar þess þarf. 

• Starfsfólk í stoðþjónustu mun starfa þvert á starfseiningar samstæðunnar en nánari útfærsla þess bíður samþykktar frumvarpsins. Nemendur Háskólans á Hólum munu í einhverjum tilfellum eiga samskipti við starfsfólk stoðþjónustu háskólasamstæðunnar með fjarþjónustu en jafnframt verður stoðþjónusta á staðnum skilgreind út frá þörfum nemenda.

Nei, engar breytingar verða á réttindum nemenda til að sækja um húsnæði á nemendagörðum ,hvort sem er á höfuðborgarsvæðinu eða á Hólum í Hjaltadal. Upplýsingar um nemendagarða verða á vefsíðum samstæðunnar.

• Stjórn Stúdentafélags Hólaskóla hefur verið í viðræðum við Stúdentaráð Háskóla Íslands um málefni sem varða réttindi nemenda í samstæðuháskóla. Þar er jafnframt rætt um félagslíf innan samstæðunnar og stúdentakort.
• Upplýsingar hvað varðar þessa þætti verða birtar nemendum hér þegar ákvörðun liggur fyrir.

• Í frumvarpinu er fjallað um samstarfsráð sem verður mikilvægur hlekkur í starfsemi háskólasamstæðunnar. Samstarfsráð fer með mikilvægar ákvarðanir sem varða m.a. samstarf um nám, kennslu og rannsóknir auk ákvarðana sem varða þróun og starfsemi aðildarháskóla innan háskólasamstæðu. Samstarfsráð markar jafnframt stefnu og er ráðgefandi fyrir rektor og háskólaráð um málefni aðildarháskóla. Ákvarðanir sem varða grundvallarbreytingar á starfsemi og námsskipan aðildarháskóla er óheimilt að taka án þess að þær hafi hlotið einróma samþykki í samstarfsráði. Nánar skal kveðið á um hlutverk og verkefni samstarfsráðs í starfsreglum sem ráðið setur sér, að fengnu samþykki háskólaráðs.
• Rektor og forseti hvers aðildarháskóla eiga sæti í ráðinu og skal rektor vera formaður. Auk þeirra situr einn fulltrúi samstæðuháskóla og einn fulltrúi hvers aðildarháskóla í ráðinu. Rektor og forsetar skulu tilnefna fulltrúa frá sínum skóla í ráðið.

Samkvæmt lögum um opinbera háskóla er hlutverk háskólaráðs mjög víðtækt. Ráðið markar meðal annars heildarstefnu í kennslu og rannsóknum og mótar skipulag háskóla. Frumvarpið gerir ráð fyrir veigamiklu hlutverki samstarfsráðs varðandi m.a. samstarf um nám, kennslu og rannsóknir auk ákvarðana sem varða þróun og starfsemi aðildarháskóla innan háskólasamstæðunnar. Engu að síður er æskilegt að meðal fulltrúa í háskólaráði sé þekking og reynsla af háskóla- og rannsóknarstarfi á landsbyggðinni. Því er lagt til að gerð sé krafa um að annar af tveimur fulltrúum sem ráðherra tilnefnir í háskólaráð hafi slíka þekkingu og reynslu.

Tilnefning fulltrúa ráðherra í háskólaráð háskólasamstæðunnar kemur fyrst til framkvæmda hinn 1. júlí 2026 þegar nýtt háskólaráð Háskóla Íslands tekur til starfa.

Nýtt háskólaráð verður því skipað með þessum hætti (sbr. 6. gr. í lögum nr. 85/2008 og með fyrirvara um samþykki frumvarpsins):

Í háskólaráði háskóla með fleiri en 5.000 nemendur skulu auk rektors eiga sæti tíu fulltrúar, tilnefndir til tveggja ára í senn:

• Þrír fulltrúar háskólasamfélagsins tilnefndir af háskólafundi.
• Tveir fulltrúar tilnefndir af heildarsamtökum nemenda við háskólann.
• Tveir fulltrúar tilnefndir af ráðherra (sbr. drögin skal annar þeirra hafa þekkingu og reynslu af háskóla- og rannsóknarstarfi á landsbyggðinni).
• Þrír fulltrúar tilnefndir af þeim fulltrúum sem fyrir eru í háskólaráði.

Nánari upplýsingar um stjórnskipan opinberra háskóla er lýst í lögum nr. 85/2008: Lög um opinbera háskóla | Lög | Alþingi

• Í frumvarpinu kemur fram að samstæðuháskóli (hér Háskóli Íslands) leiði háskólasamstæðu og rektor og háskólaráð þess háskóla fari með stjórn samstæðunnar og þeirra háskóla sem undir hana heyra. Þeir háskólar sem sameinast samstæðuháskóla kallast aðildarháskólar (hér Háskólinn á Hólum) og lúta  sameiginlegri yfirstjórn.
• Innan háskólasamstæðu skulu aðildarháskólar hafa sömu stöðu og skólar eða fræðasvið innan samstæðuháskóla samkvæmt IV. Kafla laga um opinbera háskóla. Daglegri starfsemi aðildarháskóla stýrir forseti skólans sem ráðinn er af rektor að undangenginni auglýsingu. Forseti aðildarháskóla skal hafa sama hlutverk og stöðu og aðrir forsetar skóla eða fræðasviða innan samstæðuháskóla. Þá skal sérstök stjórn starfa við aðildarháskóla sem gegnir sama hlutverki og stjórnir skóla eða fræðasviða.
• Samstæðuháskóli fer með sameiginlega stjórnsýslu og stoðþjónustu háskólasamstæðu á grundvelli reglna sem háskólaráð setur.
• Um stöðu aðildarháskóla, ráðningu, skipan og hlutverk forseta og stjórnar aðildarháskóla skal nánar kveðið á um í reglum sem háskólaráð setur, að fengnu samþykki samstarfsráðs.
• Frekari vinna við stjórnskipulag innan samstæðunnar hefst þegar frumvarp hefur verið afgreitt á Alþingi.

• Háskóli Íslands og Háskólinn á Hólum njóta formlegrar viðurkenningar á fræðasviðum sínum í samræmi við lög um háskóla, nr. 63/2006. Gæðamat háskóla hefur það hlutverk að meta hvort íslenskir háskólar standist lögbundin skilyrði og kröfur til að hljóta viðurkenningu ráðuneytis háskólamála. Gæðamat háskóla grundvallar starf sitt á stöðlum og nýjustu viðmiðum sem tíðkast í gæðastarfi á Evrópska háskólasvæðinu auk þess að uppfylla innlendar kröfur um Gæðamat í háskólum.
• Gæðamat háskóla gerir reglubundnar stofnanaúttektir sem grundvallast á formlegri viðurkenndri aðferðafræði í því skyni að tryggja að íslenskir háskólar sinni innra gæðamati og umbótum í allri starfsemi sinni. Háskóli Íslands og Háskólinn á Hólum reka hvor um sig sín formlegu gæðakerfi sem lúta að kjarnastarfsemi skólanna og stoðþjónustu þeirra. Rektorar og háskólaráð beggja skóla bera ábyrgð á þessum kerfum gagnvart ráðuneyti háskólamála og Gæðamati háskóla.
• Háskólasamstæðan mun verða með eitt formlegt gæðakerfi. Mun forseti aðildarháskóla, líkt og fræðasviðsforsetar Háskóla Íslands, bera ábyrgð á gæðum starfsemi sinna rekstrareininga gagnvart rektor og háskólaráði. Í háskólasamstæðu verður innra gæðastarf þannig sameiginlegt fyrir Háskóla Íslands og Háskólann á Hólum. Reglubundnar stofnanaúttektir Gæðamats háskóla taka sömuleiðis til háskólasamstæðunnar í heild.
• Í samræmi við Gæðamat háskóla verður aðkoma nemenda innan samstæðunnar afar mikilvæg í öllu gæðastarfi.